มีน้องที่รู้จักเป็นแพทย์โทรมาปรึกษาผมว่า กำลังสร้างบ้านเพื่ออยู่เองที่ต่างจังหวัด ใช้วิธีจัดซื้อวัสดุเองทั้งหมด และว่าจ้างผู้รับเหมาเฉพาะค่าแรง
ความลังเลเกิดขึ้นเมื่อถึงขั้นตอนจะวางแผ่นพื้นสำเร็จพื้นชั้นสอง และต้องมีเหล็กเสริมวางบนแผ่นพื้น ก่อนการเทคอนกรีตทับหน้า ผู้รับเหมาแนะนำให้ซื้อตะแกรงเหล็กสำเร็จรูปหรือที่เรียกว่า Wire Mesh แทนการใช้เหล็กเส้นมาผูกตะแกรง โดยให้เหตุผลเพื่อความรวดเร็วในการทำงาน
เจ้าของบ้าน ไม่แน่ใจว่าควรจะเชื่อตามคำแนะนำของผู้รับเหมาดีหรือไม่ หรือเมื่อเทียบกับวิธีการผูกเหล็กแบบเดิม อย่างไหนจะดีกว่ากัน
ในฐานะผู้รับเหมาเก่า ผมยังอยากแนะนำให้ใช้วิธีการแบบดั้งเดิม ด้วยการใช้เหล็ก (6 มิลลิเมตร) ผูกตะแกรงจะดีกว่า แม้ว่าค่าวัสดุอาจจะแพงกว่าและต้องจ่ายค่าแรงงานเพิ่มให้ผู้รับเหมา
เพราะในความเป็นจริง เหล็กตะแกรงสำเร็จรูปที่มีขายตามร้านค้าวัสดุก่อสร้างมักจะไม่ได้ขนาดมาตรฐาน เช่น เหล็กตะแกรงขนาด 4 มิลลิเมตร ก็มีขนาดเพียง 3 มิลลิเมตรกว่าเท่านั้น การจะหาซื้อเหล็กตะแกรงที่ได้ขนาดมาตรฐานอย่างที่ต้องการตามร้านค้าวัสดุก่อสร้างทั่วไปเป็นเรื่องที่ยากมาก ถ้าต้องการจริงๆอาจต้องหาจากร้านขายเหล็กตะแกรงโดยเฉพาะ
ฉะนั้นเพื่อให้งานได้คุณภาพ การใช้เหล็กเส้นมาผูกจะดีกว่า เพราะแม้เหล็กเส้นที่นำมาผูกจะไม่ได้มาตรฐานไปบ้าง แต่ก็ยังดีกว่าการใช้เหล็กตะแกรงที่มีขนาดไม่มาตรฐานมาใช้ ซึ่งส่วนใหญ่จะเล็กกว่าขนาดที่ต้องการ และอาจมีผลต่อความมั่นคงแข็งแรงของโครงสร้างและอาจเป็นปัญหาในอนาคต
เมื่อพูดถึงเหล็กก่อสร้างก็อดที่จะพูดถึงปัญหา “เหล็กเบา” ไม่ได้ เพราะเรื่องนี้ถือเป็นลูกเล่นที่นิยมใช้กันมาก เรียกว่าร้านค้าวัสดุก่อสร้างเกือบทุกร้านล้วนขายเหล็กเบา
“เหล็กเบา” หมายถึงเหล็กเส้นที่มีเส้นผ่าศูนย์กลางของหน้าตัดน้อยกว่ามาตรฐานที่ควรเป็น ตัวอย่างเช่น เหล็กเส้นกลมขนาด 6 มิลลิเมตร แต่ที่ขายจะมีขนาดจริงเพียง 4 มิลลิเมตรกว่าเท่านั้น ซึ่งทำให้น้ำหนักน้อยกว่าค่ามาตรฐานที่ควรจะเป็น แต่ราคาก็จะถูกกว่า (การขายขายเหล็กจะคิดราคาจากน้ำหนัก) แต่ผลที่ตามมาจากการใช้งานเหล็กที่ไม่ได้มาตรฐาน จะทำให้การรับแรงไม่ได้ตามที่ออกแบบ แม้จะทำไม่ให้โครงสร้างพังลงมา แต่ก็ถือว่าเป็นงานที่ไม่ได้คุณภาพ
ผู้รับเหมาที่ไม่ค่อยมีจรรยาบรรณ หรือช่างแบบชาวบ้านๆ มักเลือกซื้อเหล็กเบามาใช้งาน เพราะราคาถูกกว่า ประหยัดต้นทุน
นอกจาก “เหล็กเบา” ที่กล่าวแล้ว ยังมีอีกประเภทที่ขายกันตามร้านค้า เรียกกันว่า “เหล็กโรงใหญ่” และ “เหล็กโรงเล็ก” หมายความว่าเป็นเหล็กที่ผลิตจากโรงงานขนาดใหญ่ มีมาตรฐาน “มอก.” และผลิตจากโรงงานขนาดเล็ก ที่ผลิตทั้งเหล็ก “มอก.” และเหล็กไม่ได้ “มอก.” ซึ่งขนาดและการรับกำลังก็อาจไม่ได้ตามกำหนด
นอกจากนี้ยังมีประเด็นเกี่ยวกับ “เหล็กรูปพรรณ” ที่นำมาใช้เป็นโครงสร้างโดยตรง ได้แก่เหล็กที่มีลักษณะเป็นกล่องสี่เหลี่ยม หรือเป็นท่อกลม หรือเป็นรูปตัว C ตัว L ซึ่งเหล็กประเภทนี้จะนำมาทำโครงหลังคาเพื่อรับกระเบื้องหลังคา ซึ่งการขายในท้องตลาดก็มีทั้งชนิดที่ไม่ได้มาตรฐาน คือมีความหนาไม่ถึงตามที่บอกไว้ เช่น กำหนดความหนาเท่ากับ 3.2 มิลลิเมตร แต่หนาจริงไม่ถึง และผลจากการใช้เหล็กที่มีความหนาไม่ถึง จะทำให้หลังคาเกิดการแอ่นตัว เป็นต้น
เรื่องวัสดุที่ใช้ในการทำงานก่อสร้างของประเทศไทย ต้องบอกว่ามี “ลูกเล่น” มากมาย ซึ่งคนที่ไม่ได้อยู่ในวงการแล้วก็จะไม่ทราบ ดังนั้นการที่จะสร้างบ้าน แนะนำให้เลือกผู้รับเหมาที่ไว้ใจได้ครับ
โปรย
ผลที่ตามมาจากการใช้งานเหล็กที่ไม่ได้มาตรฐานจะทำให้การรับแรงไม่ได้ตามที่ออกแบบแม้จะทำไม่ให้โครงสร้างพังลงมา แต่ก็ถือว่าเป็นงานที่ไม่ได้คุณภาพ
